Amharic - ሳዲቅ & ሳኒ ሐቢብ Arabic - تفسير المیسر Azərbaycanca - Alikhan Musayev Bengali - জহুরুল হক Bosnian - Besim Korkut Нохчийн - Мухьаммад Магомедов Deutsch - Abu Rida Muhammad ibn Ahmad Deutsch - Bubenheim & Elyas Deutsch - Adel Theodor Khoury English - Sayyid Abul Ala Maududi English - Saheeh International English - Mohammad Habib Shakir English - Abdullah Yusuf Ali Español - Muhammad Isa García Farsi - آیتی Français - Muhammad Hamidullah Indonesian - Kementerian Agama Italiano - Hamza Roberto Piccardo Japanese - 日本語翻訳 Қазақ - Халифа Алтай Korean - 한국어 번역 Kurdish - تهفسیری ئاسان Malay - Basmeih Русский - Эльмир Кулиев Русский - Аль-Мунтахаб Svenska - Bernström Tajik - Оятӣ Türkçe - Abdulbakî Gölpınarlı Türkçe - Yasar Nuri Öztürk Tatarça - Ногмани тәфсире Українська - Михайло Якубович Urdu - جالندہری Ozbek - Мухаммад Содик Chinese - 穆罕默德马健
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
فَلَمَّا بَلَغَا مَجْمَعَ بَيْنِهِمَا نَسِيَا حُوتَهُمَا فَٱتَّخَذَ سَبِيلَهُۥ فِى ٱلْبَحْرِ سَرَبًۭا
Falammaa balaghaa majma'a bainihimaa nasiyaa hootahumaa fattakhaza sabeelahoo fil bahri sarabaa
کاتێك گهیشتنه ئهو شوێنهی که دوو دهریاکه بهیهك دهگهن، ماسیهکان که لهگهڵ خۆیاندا ههڵیان گرتبوو بۆ توێشووی سهفهر، فهرامۆشیان کردبوو، ئهویش ههڵبهزی بۆوهو ڕێگهی ناو دهریای بۆ خۆی گرتهبهر.
فَلَمَّا جَاوَزَا قَالَ لِفَتَىٰهُ ءَاتِنَا غَدَآءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِن سَفَرِنَا هَٰذَا نَصَبًۭا
Falammaa jaawazaa qaala lifataahu aatinaa ghadaaa'anaa laqad laqeena min safarinaa haazaa nasabaa
جا کاتێك تێپهڕین (لهو شوێنهو، له جێیهکی تر لایاندا) موسا بههاوهڵهکهی وت: ئادهی خواردنهکهمان بهێنه، چونکه بهڕاستی لهم سهفهرهماندا زۆر هیلاك و ماندوو بووین.
قَالَ أَرَءَيْتَ إِذْ أَوَيْنَآ إِلَى ٱلصَّخْرَةِ فَإِنِّى نَسِيتُ ٱلْحُوتَ وَمَآ أَنسَىٰنِيهُ إِلَّا ٱلشَّيْطَٰنُ أَنْ أَذْكُرَهُۥ ۚ وَٱتَّخَذَ سَبِيلَهُۥ فِى ٱلْبَحْرِ عَجَبًۭا
Qaala ara'ayta iz awainaaa ilas sakhrati fa innee naseetul hoota wa maaa ansaaneehu illash Shaitaanu an azkurah; wattakhaza sabeelahoo fil bahri'ajabaa
لاوهکه وتی: ئهگهر له بیرت بێت ئهو کاتهی که چووینه سهر بهرده گهورهکه (بۆ حهوانهوه) من بیرم چوو باسی ماسیهکهت بۆ بکهم، کهسیش له بیری نهبردمهوه شهیتان نهبێت، که بۆتی باس بکهم، لهڕاستیدا ئهو ماسیه (زیندوو بۆوهو) به شێوهیهکی زۆر سهیر خۆی کرد بهناو دهریادا.
قَالَ ذَٰلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ ۚ فَٱرْتَدَّا عَلَىٰٓ ءَاثَارِهِمَا قَصَصًۭا
Qaala zaalika maa kunnaa nabgh; fartaddaa 'alaa aasaari him maa qasasaa
موسا علیه السلام وتی: ههر ئهوهبوو که ئێمه دهمانویست (واته: دهبوو ئا لهو شوێنهدا چاوهڕێ بوینایه) ئیتر به ناچاری گهڕانهوه بۆ ئهو شوێنهی که به جێیان هێشتبوو.
فَوَجَدَا عَبْدًۭا مِّنْ عِبَادِنَآ ءَاتَيْنَٰهُ رَحْمَةًۭ مِّنْ عِندِنَا وَعَلَّمْنَٰهُ مِن لَّدُنَّا عِلْمًۭا
Fa wajadaa 'abdam min 'ibaadinaaa aatainaahu Rahmatam min 'indinaa wa 'allamnaahu mil ladunnaa 'ilmaa
لهوێ به بهندهیهك له بهندهکانی ئێمه ئاشنا بوو که له ڕهحمهتی تایبهتی خۆمان بههرهوهرمان کردبووو زانست و زانیاری تایبهتی خۆمانمان پێ بهخشیبوو، موسا علیه السلام پێی وت: ئایا مۆڵهتم دهدهیت که شوێنت بکهوم تا لهو زانست و زانیاریهی پێت بهخشراوه منیش بههرهدار بکهیت؟
قَالَ لَهُۥ مُوسَىٰ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَىٰٓ أَن تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًۭا
Qaala lahoo Moosaa hal attabi'uka 'alaaa an tu'allimani mimmaa 'ullimta rushdaa
موسا (علیه وسلام) پێی گوت: ئاخۆ مۆڵتم دهدهیت شوێنت بکهوم؟ تا لهو زانستهی -لهلایهن پهروهردگارتهوه- فێرکراویت، منیش فێر بکهیت و نیشانمی بدهی، بهڵکو کهڵکی لێ وهرگرم له کاروبارمدا.
قَالَ إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِىَ صَبْرًۭا
Qaalaa innaka lan tastatee'a ma'iya sabraa
زاناکه وتی: بهڕاستی تۆ ههرگیز ناتوانیت لهگهڵ مندا خۆڕاگر بیت (بێدهنگ بیت بهرامبهر ڕهفیتارو کردارم، چونکه من شتی سهرسوڕهێنهر دهکهم و تۆ له نهێنیهکهی تێناگهیت).
وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَىٰ مَا لَمْ تُحِطْ بِهِۦ خُبْرًۭا
Wa kaifa tasbiru 'alaa maa lam tuhit bihee khubraa
جا چۆن خۆدهگریت له بهرامبهر شتێکهوه که ههواڵت لێی نیه و ئهم سهرو ئهو سهری نازانیت.
قَالَ سَتَجِدُنِىٓ إِن شَآءَ ٱللَّهُ صَابِرًۭا وَلَآ أَعْصِى لَكَ أَمْرًۭا
Qaala satajiduneee in shaa 'al laahu saabiranw wa laaa a'see laka amraa
موسا وتی: دهمبینیت ئهگهر خوا ویستی لهسهر بێت خۆڕاگر دهبم و له هیچ فهرمانێکت دهرناچم.
قَالَ فَإِنِ ٱتَّبَعْتَنِى فَلَا تَسْـَٔلْنِى عَن شَىْءٍ حَتَّىٰٓ أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًۭا
Qaala fa init taba'tanee falaa tas'alnee 'an shai'in hattaaa uhdisa laka minhu zikraa
زاناکه وتی: جا ئهگهر شوێنم کهوتیت ئهوه پرسیارم لههیچ شتێك لێ مهکه، ههتا خۆم له نهێنیهکهی ئاگادارت نهکهم.
فَٱنطَلَقَا حَتَّىٰٓ إِذَا رَكِبَا فِى ٱلسَّفِينَةِ خَرَقَهَا ۖ قَالَ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْـًٔا إِمْرًۭا
Fantalaqaa hattaaa izaa rakibaa fis safeenati kharaqahaa qaala akharaqtahaa litughriqa ahlahaa laqad ji'ta shai'an imraa
ههتا کاتێك پێکهوه دهرچوون و سواری کهشتیهکه بوون، زاناکه دهستی کرد به کون کردن و عهیبدار کردنی، موسا (خۆی پێنهگیراو) وتی: باشه، ئاخر، ئهوه تۆ ئهم کهشتیه کون دهکهیت، دهتهوێت ههرچی سهرنشینهکانی ههیه نوقمی بکهیت، سوێند بهخوا بهڕاستی کارێکی ناشایستهی گهورهت کرد!!
قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِىَ صَبْرًۭا
Qaala alam aqul innaka lan tastatee'a ma'iya sabraa
زاناکه وتی: نهم وت: تۆ ههرگیز ناتوانیت لهگهڵ مندا خۆڕاگر بیت!!.
قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِى بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِى مِنْ أَمْرِى عُسْرًۭا
Qaala laa tu'aakhiznee bimaa naseetu wa laa turhiqnee min amree 'usraa
موسا وتی: لێم مهگره چونکه مهرجهکهم فهرامۆش کردو فێربوونی ئهم زانیاریهی که دهمهوێت له تۆوه فێربم لهسهرم قورس و گران مهکه.
فَٱنطَلَقَا حَتَّىٰٓ إِذَا لَقِيَا غُلَٰمًۭا فَقَتَلَهُۥ قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًۭا زَكِيَّةًۢ بِغَيْرِ نَفْسٍۢ لَّقَدْ جِئْتَ شَيْـًۭٔا نُّكْرًۭا
Fantalaqaa hattaa izaa laqiyaa ghulaaman faqatalahoo qaala aqatalta nafsan zakiy yatam bighairi nafs; laqad ji'ta shai'an nukraa
(دوایی دابهزینه سهر وشکانی) کهوتنه ڕێ، ههتا گهیشتنه منداڵێك، زاناکه گرتی و کوشتی، موسا وتی: سهیره، ئهوه بۆچی کهسێکی بێ گوناهت کوشت بێ ئهوهی ئهو تاوانێکی وای کردبێت و (شایستهی کوشتن بێت) سوێند بهخوا بهڕاستی کارێکی ناپهسهندو ناڕهوات ئهنجامدا!!
۞ قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكَ إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِىَ صَبْرًۭا
Qaala alam aqul laka innaka lan tastatee'a ma'iya sabraa
زاناکه وتی: پێم نهوتیت که بهڕاستی تۆ ههرگیز ناتوانیت لهگهڵ مندا ئارام بگریت و دان بهخۆتدا بگریت.
قَالَ إِن سَأَلْتُكَ عَن شَىْءٍۭ بَعْدَهَا فَلَا تُصَٰحِبْنِى ۖ قَدْ بَلَغْتَ مِن لَّدُنِّى عُذْرًۭا
Qaala in sa altuka 'an shai'im ba'dahaa falaa tusaahibnee qad balaghta mil ladunnee 'uzraa
موسا وتی: ئهگهر دوای ئهمه پرسیاری ههر شتێکی ترم لێ کردیت، ئهوه هاوڕێیهتیم مهکه، بهڕاستی بهڕای من مافی خۆته و لهڵایهن منهوه لێ بوردراویت (چونکه من بهئاسانی له ههڵسوکهوتی تۆ تێناگهم).
فَٱنطَلَقَا حَتَّىٰٓ إِذَآ أَتَيَآ أَهْلَ قَرْيَةٍ ٱسْتَطْعَمَآ أَهْلَهَا فَأَبَوْا۟ أَن يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًۭا يُرِيدُ أَن يَنقَضَّ فَأَقَامَهُۥ ۖ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًۭا
Fantalaqaa hattaaa izaaa atayaaa ahla qaryatinis tat'amaaa ahlahaa fa abaw any yudaiyifoohumaa fawajadaa feehaa jidaarany yureedu any yanqadda fa aqaamah; qaala law shi'ta lattakhazta 'alaihi ajraa
پاشان دهرچوون و ڕۆشتن ههتا گهیشتنه ناو خهڵکی شارۆچکهیهک (برسیان بوو) داوای خۆراکیان له خاڵکهکه کرد، کهچی دهستیان نا به ڕوویانهوه و میوانداریان لێ نهکردن، ئهوسا لهناو شارهکهدا دیوارێکیان بهدی کرد خهریکبوو دهڕوخا، بهڵام زاناکه ههڵیچنیهوهو چاکی کردهوهو بهرزی کردهوه، موسا وتی: ئهگهر بتویستایه، ئهوه کرێیهکت بهرامبهر ئهم کاره وهردهگرت (دهماندا بهخۆراک پیی تێر دهبووین).
قَالَ هَٰذَا فِرَاقُ بَيْنِى وَبَيْنِكَ ۚ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِع عَّلَيْهِ صَبْرًا
Qaala haazaa firaaqu bainee wa bainik; sa unabi 'uka bitaaweeli maa lam tastati' 'alaihi sabraa
زاناکه وتی: ئیتر ئالێره به دواوه کاتی جیابوونهوهی نێوانی من و تۆیه، من تاوێکی تر تۆ ئاگادار دهکهم له حهقیقهت و سهرئهنجامی ئهو شتانهی که نهتتوانی ئارام بگریت له بهرامبهریانهوه.
أَمَّا ٱلسَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَٰكِينَ يَعْمَلُونَ فِى ٱلْبَحْرِ فَأَرَدتُّ أَنْ أَعِيبَهَا وَكَانَ وَرَآءَهُم مَّلِكٌۭ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًۭا
Ammas safeenatu fakaanat limasaakeena ya'maloona fil bahri fa arattu an a'eebahaa wa kaana waraaa' ahum malikuny yaakhuzu kulla safeenatin ghasbaa
ئهو کهشتیهی (عهیبدارم کرد چهند ههژارێک خاوهنی بوون له دهریادا کاریان دهکرد، جا منیش ویستم عهیبداری بکهم، لهکاتێکدا لهو ناوهدا پاشایهک ههبوو که ههموو کهشتیهکی (چاک و ڕێکوپێکی) داگیر دهکرد.
وَأَمَّا ٱلْغُلَٰمُ فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينَآ أَن يُرْهِقَهُمَا طُغْيَٰنًۭا وَكُفْرًۭا
Wa aammal ghulaamu fakaana abawaahu mu'minaini fakhasheenaaa any yurhiqa humaa tughyaananw wa kufraa
منداڵهکهش (که کوشتم) دایک و باوکێکی ئیمانداری ههبوو، ترساین لهوهی که بهسهرکهشی و بێ دینی و خوانهناسی هیلاک و ماندویان بکات (چونکه ههر له ئێستاوه سهرکهشی و لاساریی پێوه دیار بوو).
فَأَرَدْنَآ أَن يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًۭا مِّنْهُ زَكَوٰةًۭ وَأَقْرَبَ رُحْمًۭا
Faradnaa any yubdila humaa Rabbuhumaa khairam minhu zakaatanw wa aqraba ruhmaa
(بهو کارهمان) ویستمان که پهروهردگاریان (لهجیاتی ئهو) پاکترو چاکتریان پێ ببهخشێت و بهمنداڵێکی خاوهن بهزهیی و میهرابانتر بههرهوهریان بکات (منداڵهکهش بهههشتی بێت).
وَأَمَّا ٱلْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَٰمَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِى ٱلْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُۥ كَنزٌۭ لَّهُمَا وَكَانَ أَبُوهُمَا صَٰلِحًۭا فَأَرَادَ رَبُّكَ أَن يَبْلُغَآ أَشُدَّهُمَا وَيَسْتَخْرِجَا كَنزَهُمَا رَحْمَةًۭ مِّن رَّبِّكَ ۚ وَمَا فَعَلْتُهُۥ عَنْ أَمْرِى ۚ ذَٰلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِع عَّلَيْهِ صَبْرًۭا
Wa ammal jidaaru fakaana lighulaamaini yateemaini fil madeenati wa kaana tahtahoo kanzul lahumaa wa kaana aboohumaa saalihan fa araada Rabbuka any yablughaaa ashuddahumaa wa yastakhrijaa kanzahumaa rahmatam mir Rabbik; wa maa fa'altuhoo 'an amree; zaalika taaweelu maa lam tasti' 'alaihi sabra
دیوارهکهش که چاکم کردهوه، خاوهنهکهی دوو منداڵی ههتیووی شارۆچکهکه بوون، لهژێریدا گهنجینهیهکی (زێڕو زیویان) ههبوو (که باوکیان بۆی شاردبوونهوه، ئهگهر گوێمان پێ نهدایه، باران و لافاو دهری دهخست و ئهو خه ڵکه ڕهزیلهی که میوانداریان لێ نهکردین، دهستیان دهکهوت)، باوکی ئه دوو منداڵهش خواناس و چاک بوو، جا پهروهردگارت ویستی کاتێک گهنجینهکهیان دهست بکهوێت که گهوره و بههێزبن، ئهوسا دهری بهێنن، ئهمهش وهکو ڕهحمهتێکی تایبهتی لهلایهن پهروهردگارتهوه (لهبهر خاتری باوکیان)، دڵنیاشبه که ههموو ئهو کارانهم له خۆوه نهکردووه، ئیتر ئهوه بوو ڕاز و نهێنی ئهو شتانهی که خۆت بۆ نهدهگیرا کاتێک ئانجامم دهدان.
وَيَسْـَٔلُونَكَ عَن ذِى ٱلْقَرْنَيْنِ ۖ قُلْ سَأَتْلُوا۟ عَلَيْكُم مِّنْهُ ذِكْرًا
Wa yas'aloonaka 'an Zil Qarnaini qul sa atloo 'alaikum minhu zikraa
دهربارهی (ذو القرنین) یش پرسیارت لێ دهکهن، پێیان بڵێ: گۆشهیهک له بهسهرهاتی ئهوتان بۆ باس دهکهم.
إِنَّا مَكَّنَّا لَهُۥ فِى ٱلْأَرْضِ وَءَاتَيْنَٰهُ مِن كُلِّ شَىْءٍۢ سَبَبًۭا
Innaa makkannaa lahoo fil ardi wa aatainaahu min kulli shai'in sababaa
ئێمه توانا و دهسهڵاتمان له زهویدا پێ بهخشی بوو، بۆ ههرشتێکی پێویستی ئهو سهردهمه هۆکارهکهیمان بۆ ڕهخساندبوو.
فَأَتْبَعَ سَبَبًا
Fa atba'a sababaa
ئهویش کهڵکی تهواوی له هۆکارهکان وهردهگرت.
حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍۢ وَوَجَدَ عِندَهَا قَوْمًۭا ۗ قُلْنَا يَٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِمَّآ أَن تُعَذِّبَ وَإِمَّآ أَن تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًۭا
Hattaaa izaa balagha maghribash shamsi wajadahaaa taghrubu fee 'aynin hami'a tinw wa wajada 'indahaa qawmaa; qulnaa yaa Zal Qarnaini immaaa an tu'az ziba wa immaaa an tattakhiza feehim husnaa
(خۆی و لهشکرهکهی) کهوته ڕێ ههتا کاتێک گهیشته ناوچهکانی خۆرئاوا، (کهوا دههاته بهرچاو) له گۆمێکی قوڕاودا، ڕۆژ، ئاوا دهبێت، لهو ناوهدا ڕێی کهوت له قهومێکی (خوانهناس و بێ دین)، ئێمهش پێمان وت: ئهی (ذو القرنین) یان ئهوهیه به سزا لهناویان دهبهیت (ئهگهر لهسهر کوفر و تاوانیان بهردهوام بوون) یان چاکهیان لهگهڵدا دهکهیت (ئهگهر شوێنی ئیمان و چاکه نهکهوتن).
قَالَ أَمَّا مَن ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُۥ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَىٰ رَبِّهِۦ فَيُعَذِّبُهُۥ عَذَابًۭا نُّكْرًۭا
Qaala amaa man zalama fasawfa nu'azzibuhoo summa yuraddu ilaa Rabbihee fa yu 'azzibuhoo azaaban nukraa
(ذو القرنین) وتی: بێگومان ئهوهی ستهمکار بێت ئێمه سزای دهدهین، لهوهودوایش که گهڕایهوه بۆ لای پهروهردگاری سزایهکی زۆر سهخت و گرانی دهدات.
وَأَمَّا مَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحًۭا فَلَهُۥ جَزَآءً ٱلْحُسْنَىٰ ۖ وَسَنَقُولُ لَهُۥ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًۭا
Wa ammaa man aamana wa 'amila saalihan falahoo jazaaa'anil husnaa wa sanaqoolu lahoo min amrinaa yusraa
بهڵام ئهوهی ئیمان و باوهڕ بهێنێت و کارو کردهوهی چاکه ئهنجام بدات، ئهوه پاداشتی چاک بۆ ئهوه، لهمهودوا قسهی خۆش و فهرمانی ئاسان و کاری سووکی دهدهین بهسهردا.
ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا
Summa atba'a sababaa
لهوهودوا کهڵکی تهواوی له هۆکارهکان وهرگرت و بهشوێنیاندا گهڕا.
حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَىٰ قَوْمٍۢ لَّمْ نَجْعَل لَّهُم مِّن دُونِهَا سِتْرًۭا
Hattaaa izaa balagha matli'ash shamsi wajdahaa tatlu'u alaa qawmil lam naj'al lahum min doonihaa sitraa
ههتا کاتێک گهیشته ناوچهی خۆرههڵاتی (دوور)، بینی خۆر ههڵدێت لهسهر قهومێک که پهناگایهکیان نیه تا لهتینی خۆیان بپارێزن.